Jak powstają rozstępy? Przyczyny, rola hormonów i zmiany w strukturze skóry

Rozstępy powstają wskutek współdziałania naprężeń skóry, indywidualnej podatności tkanki łącznej oraz czynników hormonalnych. Zmiany dotyczą przede wszystkim kolagenu i włókien sprężystych w skórze właściwej. Dlatego mogą pojawić się podczas ciąży, dojrzewania i szybkich zmian sylwetki, ale również u osób szczupłych.

Popularne wyjaśnienie, że „skóra rozciągnęła się i pękła”, opisuje tylko część tego procesu. Badania histologiczne i molekularne pokazują, że w rozstępach zaburzona jest również organizacja włókien oraz sposób ich odbudowy. Skóra podejmuje próbę naprawy, lecz nie zawsze odtwarza strukturę o właściwościach zdrowej tkanki. To pomaga zrozumieć trwałość rozstępów i ograniczenia ich leczenia. [1,2]

Czym są rozstępy i gdzie powstają?

Rozstępy, czyli striae distensae, to pasmowate zmiany skóry, które z czasem przybierają charakter zanikowy i przypominają blizny. Ich zasadniczy problem strukturalny znajduje się w skórze właściwej, pod naskórkiem. Dojrzałe rozstępy mogą być delikatnie zapadnięte, pomarszczone i wyczuwalnie różnić się od otaczającej skóry. [8]

Skóra właściwa zawiera macierz zewnątrzkomórkową – przestrzenną sieć białek i innych cząsteczek otaczających komórki. Kolagen zapewnia jej wytrzymałość na rozciąganie, natomiast włókna sprężyste pomagają odzyskiwać kształt po odkształceniu. Fibroblasty uczestniczą w wytwarzaniu i przebudowie tych struktur.

Rozstęp jest zmianą architektury tkanki, dlatego samo złuszczanie powierzchni skóry nie rozwiązuje jego zasadniczego problemu. [1,2]

Dlaczego powstają rozstępy?

Powstawaniu rozstępów sprzyjają trzy współdziałające grupy czynników: naprężenia mechaniczne, indywidualna podatność skóry oraz wpływ hormonów.

Rozciąganie skóry i zmiany rozmiarów ciała

Wzrost, powiększanie się brzucha w ciąży czy szybki przyrost tkanki tłuszczowej i mięśniowej zmieniają obciążenie skóry. Jej zdolność przystosowania do tych zmian jest jednak różna u różnych osób.

Samo rozciąganie nie wyjaśnia więc wszystkiego. U dwóch osób o podobnej zmianie sylwetki rozstępy mogą rozwinąć się w zupełnie innym stopniu. [4,5]

Indywidualna i rodzinna podatność

Znaczenie mają także cechy tkanki łącznej. Badania dotyczące rozstępów ciążowych wskazują na związek wywiadu rodzinnego z występowaniem lub nasileniem zmian, choć wyniki poszczególnych prac nie są identyczne.

Skłonność rodzinna zwiększa prawdopodobieństwo rozstępów, ale nie przesądza o ich powstaniu. Nie oznacza również, że osoba bez rozstępów w rodzinie jest przed nimi chroniona. [4,5]

Hormony i stosowane leki

Skóra jest tkanką reagującą na sygnały hormonalne. W świeżych rozstępach badano ekspresję receptorów estrogenowych, androgenowych i glikokortykosteroidowych. Obserwacje te wspierają udział czynników hormonalnych w ich biologii, ale nie oznaczają, że każda osoba z rozstępami ma nieprawidłowe wyniki badań hormonalnych. [3]

Szczególną sytuacją jest długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów lub patologiczny nadmiar kortyzolu. Rozstępy mogą wówczas współistnieć ze ścieńczeniem skóry i zwiększoną podatnością na uszkodzenia. [8,9]

Co dzieje się z kolagenem i elastyną w rozstępach?

Badania skóry z rozstępami pokazują, że problem dotyczy zarówno uszkodzenia istniejących struktur, jak i niepełnej lub nieprawidłowej odbudowy.

Włókna sprężyste: więcej składników nie oznacza prawidłowej regeneracji

Wang i współautorzy analizowali świeże rozstępy ciążowe za pomocą badań tkankowych oraz pomiarów ekspresji genów. Stwierdzili zaburzenie prawidłowej sieci włókien sprężystych i obecność cienkich, krótkich, nieuporządkowanych struktur bogatych w tropoelastynę – białko będące prekursorem elastyny. [1]

Jednocześnie wzrastała ekspresja genów tropoelastyny i fibryliny-1, ale nie wszystkich pozostałych składników potrzebnych do budowy włókien sprężystych. Nieprawidłowe struktury utrzymywały się także po porodzie.

Skóra podejmowała więc próbę odbudowy, lecz nie odtwarzała prawidłowej sieci sprężystej. Autorzy wskazali na możliwość nieskoordynowanej syntezy jej elementów. To wyjaśnia, dlaczego samo zwiększenie produkcji jednego białka nie musi przywrócić skórze prawidłowej elastyczności. [1]

Kolagen: liczy się także ułożenie włókien

W kolejnej pracy tego zespołu opisano znaczne zaburzenia i dezorganizację włókienek kolagenowych we wczesnych rozstępach ciążowych. [2]

Nie wystarczy zatem powiedzieć, że w rozstępach „brakuje kolagenu”. Dla właściwości mechanicznych skóry znaczenie ma także jego przestrzenna organizacja. Można porównać ją do tkaniny: o wytrzymałości decyduje zarówno obecność nici, jak i sposób ich połączenia.

Z perspektywy leczenia oznacza to, że pożądanym efektem jest przebudowa struktury skóry, a nie jedynie wzrost wybranego laboratoryjnego markera syntezy kolagenu.

Prace te dotyczyły rozstępów ciążowych. Stanowią istotną podstawę biologiczną, ale nie należy automatycznie przenosić wszystkich szczegółów ich wyników na rozstępy o innym podłożu, np. polekowym.

Fibrylina: ważny element układu sprężystego

Już wcześniejsze badanie Watsona i współautorów wykazało zmniejszenie ilości mikrofibryli fibrylinowych w skórze z rozstępami. [6]

Fibrylina jest składnikiem mikrofibryli współtworzących układ sprężysty skóry. Wyniki te wzmacniają wniosek, że rozstępy dotyczą całej sieci tkanki łącznej – obejmującej kolagen, elastynę i struktury towarzyszące.

Dlaczego rozstępy pojawiają się w ciąży?

W ciąży współdziałają zmiany mechaniczne, hormonalne oraz osobnicza podatność skóry. Rozstępy mogą obejmować brzuch, piersi, uda i biodra.

W badaniach obserwacyjnych ich występowanie lub nasilenie wiązało się m.in. z młodszym wiekiem matki, przyrostem masy ciała, wymiarami ciała i wywiadem rodzinnym. Nie są to jednak zależności pozwalające z pewnością przewidzieć, u kogo pojawią się zmiany. [4,5]

Rozstępy w ciąży nie świadczą o zaniedbaniu pielęgnacji. Mogą powstać mimo regularnego stosowania kosmetyków. Nie ma też uzasadnienia dla ograniczania prawidłowego przyrostu masy ciała wyłącznie w obawie przed rozstępami – zalecenia w tym zakresie powinny wynikać z opieki położniczej.

Czy rozstępy mogą wystąpić u osoby szczupłej?

Tak. Prawidłowa masa ciała nie wyklucza rozstępów.

Zmiany mogą towarzyszyć skokowi wzrostowemu w okresie dojrzewania, zarówno u dziewcząt, jak i chłopców. Mogą również pojawić się przy szybkim zwiększaniu masy mięśniowej. Sam trening nie oznacza jednak, że ich wystąpienie jest nieuniknione. [8]

Rozstępów nie należy więc traktować jako dowodu otyłości, braku aktywności fizycznej czy niewłaściwego stylu życia.

Czerwone i białe rozstępy – czym się różnią?

Czerwone i białe rozstępy najczęściej reprezentują kolejne etapy dojrzewania zmiany. Ich wygląd zależy również od naturalnego koloru skóry. [1,8]

Zblednięcie rozstępu nie oznacza odtworzenia prawidłowej skóry. Kolor może stać się mniej widoczny, podczas gdy zagłębienie, wiotkość czy odmienna faktura utrzymują się. Dlatego ocenę efektów leczenia warto opierać na kilku cechach zmiany, a nie wyłącznie na jej barwie. [1,2]

Czy kremy, olejki i masaż zapobiegają rozstępom?

Nie ma podstaw, aby obiecywać, że regularne smarowanie skóry zapobiegnie rozstępom ciążowym.

Przegląd Cochrane obejmujący sześć badań i 800 kobiet nie dostarczył wysokiej jakości dowodów potwierdzających skuteczność ocenianych preparatów miejscowych w profilaktyce rozstępów. [7]

Pielęgnacja nadal może poprawiać komfort suchej skóry. Trzeba jednak odróżnić ten efekt od zapobiegania zmianom strukturalnym w skórze właściwej.

Warto również uważnie interpretować badania kosmetyków. Jeżeli oceniano preparat wieloskładnikowy stosowany wraz z masażem, wynik nie dowodzi automatycznie skuteczności każdego składnika osobno ani samego masażu.

Podobnie skuteczność zabiegu w zmniejszaniu istniejących rozstępów nie jest dowodem, że zapobiega on powstawaniu nowych.

Kiedy rozstępy wymagają konsultacji lekarskiej?

Konsultacji wymagają zwłaszcza zmiany nagłe, rozległe lub nietypowe, pojawiające się bez wyraźnego związku ze wzrostem czy zmianą sylwetki.

Szczególną uwagę zwracają szerokie, fioletowe rozstępy współistniejące z łatwym siniaczeniem, osłabieniem mięśni i charakterystycznym przyrostem tkanki tłuszczowej na tułowiu. Taki zestaw objawów może uzasadniać diagnostykę nadmiaru kortyzolu. [9]

Same czerwone lub fioletowe rozstępy nie pozwalają jednak rozpoznać zespołu Cushinga. Znaczenie ma cały obraz kliniczny.

Podczas konsultacji należy poinformować lekarza o stosowanych lekach, również maściach i innych preparatach zawierających glikokortykosteroidy. Nie należy samodzielnie odstawiać przepisanego leczenia. [9]

Czy można zmniejszyć widoczność utrwalonych rozstępów?

Tak. Leczenie może poprawić wygląd i strukturę rozstępów, choć nie należy obiecywać odtworzenia skóry identycznej jak przed ich powstaniem.

Lasery frakcyjne wytwarzają mikroskopijne strefy oddziaływania, pomiędzy którymi pozostaje tkanka wspierająca gojenie. Wywołana odpowiedź naprawcza może prowadzić do przebudowy skóry.

W badaniu Yang i Lee porównano laser nieablacyjny 1550 nm oraz frakcyjny laser CO₂ u pacjentek z dojrzałymi rozstępami brzucha. Obie metody przyniosły poprawę; nie wykazano istotnej przewagi jednej nad drugą. Było to niewielkie badanie, a ocenę po serii przeprowadzono po czterech tygodniach. Wynik nie stanowi więc gwarancji efektu ani dowodu równoważności wszystkich urządzeń i ustawień. [10]

Dobór terapii powinien uwzględniać wygląd zmian, fototyp skóry, lokalizację i akceptowany czas rekonwalescencji. Możliwe są działania niepożądane, w tym przebarwienia pozapalne.

Więcej o dostępnych metodach i kwalifikacji przeczytasz na stronie laserowe leczenie rozstępów w Dermamed we Wrocławiu.

Najczęstsze pytania o rozstępy

Czy rozstępy są dziedziczne?

Rodzinna skłonność może zwiększać ryzyko ich wystąpienia lub nasilenia. Nie jest to jednak prosty mechanizm dziedziczenia, który pozwala przewidzieć, czy rozstępy pojawią się u konkretnej osoby. [4,5]

Czy rozstępy oznaczają zaburzenia hormonalne?

Nie. Mogą towarzyszyć fizjologicznym zmianom ciała. Potrzebę diagnostyki hormonalnej ocenia się na podstawie całego obrazu klinicznego, a nie samej obecności rozstępów. [3,9]

Czy białe rozstępy są martwą tkanką?

Nie. Określenie „dojrzałe” opisuje etap zmiany. Skóra z utrwalonymi rozstępami nadal może reagować na leczenie i ulegać przebudowie. [10]

Czy można zagwarantować, że rozstępy nie powstaną?

Nie. Systematyczna pielęgnacja nie daje takiej gwarancji. W profilaktyce należy odróżniać obiecujący mechanizm działania produktu od skuteczności potwierdzonej w badaniach klinicznych. [7]

Czy rozstępy trzeba leczyć?

Typowe rozstępy nie wymagają leczenia wyłącznie dlatego, że są widoczne. Decyzja zależy od potrzeb pacjenta. Osobną kwestią jest ocena zmian nietypowych lub towarzyszących innym objawom. [8,9]

Chcesz ocenić swoje rozstępy i możliwości poprawy?

Jeżeli przeszkadza Ci ich wygląd, pierwszym krokiem jest ocena rodzaju zmian i ustalenie realistycznego celu terapii. Znaczenie ma to, czy najbardziej widoczny jest kolor, zagłębienie, szerokość rozstępu czy odmienna faktura skóry.

Umów konsultację w Dermamed i dowiedz się, jakie możliwości poprawy można rozważyć w Twoim przypadku.

Piśmiennictwo

1. Wang F, Calderone K, Smith NR, et al. Marked disruption and aberrant regulation of elastic fibres in early striae gravidarum. Br J Dermatol. 2015;173(6):1420–1430.
2. Wang F, Calderone K, Do TT, et al. Severe disruption and disorganization of dermal collagen fibrils in early striae gravidarum. Br J Dermatol. 2018;178(3):749–760.
3. Cordeiro RCT, Zecchin KG, de Moraes AM. Expression of estrogen, androgen, and glucocorticoid receptors in recent striae distensae. Int J Dermatol. 2010;49(1):30–32. PubMed.
4. Osman H, Rubeiz N, Tamim H, Nassar AH. Risk factors for the development of striae gravidarum. Am J Obstet Gynecol. 2007;196(1):62.e1–62.e5. Pełny tekst.
5. Ghasemi A, Gorouhi F, Rashighi-Firoozabadi M, Jafarian S, Firooz A. Striae gravidarum: associated factors. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2007;21(6):743–746. PubMed.
6. Watson REB, Parry EJ, Humphries JD, et al. Fibrillin microfibrils are reduced in skin exhibiting striae distensae. Br J Dermatol. 1998;138(6):931–937.
7. Brennan M, Young G, Devane D. Topical preparations for preventing stretch marks in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(11):CD000066. PubMed.
8. American Academy of Dermatology. Stretch marks: Why they appear and how to get rid of them. Materiał edukacyjny dla pacjentów.
9. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Cushing’s Syndrome. Materiał edukacyjny NIH/NIDDK.
10. Yang YJ, Lee GY. Treatment of Striae Distensae with Nonablative Fractional Laser versus Ablative CO₂ Fractional Laser: A Randomized Controlled Trial. Ann Dermatol. 2011;23(4):481–489.

Data aktualizacji: wrzesień 2026

Autor wpisu: