Melasma – co to jest? Przyczyny i objawy

Melasma (znana także jako chloasma, maska ciążowa) to częsta, przeważnie łagodna dolegliwość skóry, polegająca na powstawaniu brązowych lub szarobrązowych plam pigmentacyjnych, zwykle na twarzy.

Epidemiologia – kto i kiedy choruje

• Melasma może dotyczyć osób w każdym wieku, ale pojawia się najczęściej u kobiet w wieku rozrodczym (około 20-40 lat). U mężczyzn jest znacznie rzadsza.
• Rzadko występuje przed okresem dojrzewania.
• Skóra typu ciemniejszego – czy to typ jasnobrązowy / średni brąz, czy naturalnie mocniej opalająca się – to większe ryzyko.
• Częstość w populacji jest bardzo zróżnicowana, zależnie od regionu i ekspozycji na słońce. Dla przykładu: u kobiet ciężarnych melasma może występować u 15-50% z nich. Ogólnie w populacjach całkowitych występuje od ~1,5% do nawet ~33% w zależności od położenia geograficznego i fototypu skóry.

Przyczyny – co wiemy o patogenezie

Melasma nie ma jednej przyczyny, to efekt nakładania się różnych czynników. Oto kluczowe z nich:

Czynniki genetyczne

• Wiele przypadków melasmy ma rodzinne występowanie: osoby z bliskimi chorującymi mają większe ryzyko.
• U bliźniąt jednojajowych opisano przypadki, gdy obie osoby miały melasmę.

Promieniowanie słoneczne i światło widzialne

• Promienie UV (UV-B i UV-A) zwiększają produkcję melaniny przez melanocyty. UV-A i światło widzialne również odgrywają rolę, zwłaszcza że nie wszystkie filtry przeciwsłoneczne chronią przed długimi falami widma.
• Światło słoneczne powoduje także stres oksydacyjny, uwalnianie wolnych rodników, stany zapalne skóry, które mogą pobudzać pigmentację.

Wpływy hormonalne

• Ciąża: u wielu kobiet melasma pojawia się lub nasila w ciąży.
• Stosowanie doustnej antykoncepcji lub innych terapii hormonalnych (np. progesteron) także może być czynnikiem wyzwalającym.
• U kobiet po menopauzie stosujących progesteron zostały opisane przypadki melasmy, podczas gdy estrogen sam w sobie wydaje się mniej jednoznaczny w tej roli.

Inne czynniki ryzyka

• Choroby tarczycy: istnieje obserwacja zwiększonej częstości występowania melasmy u osób z zaburzeniami tarczycowymi.
• Leki fototoksyczne, kosmetyki, fotouczulenie – w pewnych przypadkach produkty lub leki mogą nasilać pigmentację lub sprawiać, że skóra reaguje silniej na ekspozycję na światło.

Patofizjologia – jak dochodzi do przebarwienia

• Melanocyty (komórki produkujące melaninę) w skórze u osób z melasmą reagują nadmiernie na czynniki hormonalne i światło. Produkcja melaniny jest wzmocniona.
• Oprócz melanocytów, różne mediatory zapalne (np. interleukiny, endotelin-1), hormony takie jak melanotropina (MSH), estrogeny/progesteron wpływają na wzrost aktywności melanogennej.
• W skórze dermalnej (głębsza warstwa skóry) może dochodzić do aktywacji fibroblastów, które przez wytwarzanie czynników wzrostu (np. stem cell factor, c-kit) dodatkowo stymulują melanogenezę. To może powodować, że przebarwienia są bardziej oporne na zanikanie.

Objawy – jak wygląda melasma i gdzie się pojawia

• Plamy są zwykle symetryczne, pojawiają się najczęściej na twarzy: policzki, czoło, mostek nosa, nad górną wargą.
• Kolor: od jasnobrązowego do ciemnego brązu, czasem z odcieniami szarobrązowymi. W zależności od głębokości, barwa może wydawać się bardziej „niebieska” lub „szara”.
• Granice plam mogą być dobrze odgraniczone lub bardziej niewyraźne, szczególnie jeśli pigmentacja sięga głębiej w skórę.
• U niektórych pacjentów plamy nasilają się latem, przy dużej ekspozycji na słońce; mogą łagodnieć w miesiącach mniej nasłonecznionych.

Różne typy melasmy

Melasma można podzielić w zależności od lokalizacji pigmentu:

• Epidermalna (naskórkowa) – pigment znajduje się głównie w naskórku. Plamy są zwykle ciemniejsze, dobrze odgraniczone i reagują lepiej na interwencje (np. działania związane z ochroną przeciwsłoneczną, kosmetykami).
• Dermalna (skórna) – pigment w warstwie skóry właściwej (dermis). Barwa może być jaśniejsza lub mieć odcień niebieskawa-szarawy, granice mniej wyraźne. Takie przebarwienia są trudniejsze do usunięcia.
• Mieszana – kombinacja cech pigmentu naskórkowego i dermalnego; to najczęstsza postać.

Znaczenie emocjonalne i społeczne

Choć melasma jest przede wszystkim problemem estetycznym (nie zagraża życiu ani zdrowiu fizycznemu), może mieć istotny wpływ psychiczny:

• Widoczne przebarwienia na twarzy mogą powodować niepewność siebie, stres, obniżenie samooceny.
• Często występuje silna motywacja do szukania metod poprawy wyglądu skóry.

Leczenie melasmy

W kolejnych artykułach omówimy metody leczenia melasmy. Istotną rolę odgrywa obecnie laserowe usuwanie przebarwień, liczne procedury laserowe, które działają w różnych mechanizmach pozwalających zredukować melasmę.

Autor wpisu: