Czy krem z filtrem obniża poziom witaminy D3? Co naprawdę mówią badania
Krótka odpowiedź brzmi: to zależy od siły słońca, poziomu ochrony filtra oraz tego, jak długo go stosujesz. Przy mocnym słońcu i umiarkowanym filtrze skóra nadal wytwarza witaminę D3. Dopiero codzienne stosowanie bardzo wysokiego SPF przez wiele miesięcy może obniżyć jej stężenie w surowicy. W polskim klimacie i tak istotniejszy jest inny problem, ponieważ przez około pół roku słońca jest po prostu za mało, dlatego większość dorosłych potrzebuje suplementacji niezależnie od stosowania filtra.
Jak powstaje witamina D3 w skórze?
Witamina D3, czyli cholekalcyferol, powstaje w naskórku pod wpływem promieniowania UVB. To ta sama część widma, która odpowiada za rumień i oparzenia słoneczne. Filtry przeciwsłoneczne projektuje się tak, aby ograniczały dawkę UVB docierającą do skóry, dlatego pytanie o ich wpływ na witaminę D3 jest w pełni uzasadnione. Odpowiedź nie jest jednak jednoznaczna, ponieważ zależy od konkretnych warunków ekspozycji.
Czy filtr przeciwsłoneczny blokuje witaminę D3?
W ściśle kontrolowanych warunkach eksperymentalnych, przy idealnie nałożonej, grubej warstwie filtra o wysokim SPF, synteza witaminy D3 zostaje istotnie ograniczona. W codziennym życiu rzadko jednak nakładamy preparat tak gęsto i tak systematycznie, jak zakłada metoda pomiaru wskaźnika SPF. Z tego powodu rzeczywisty wpływ na stężenie 25(OH)D w surowicy bywa znacznie mniejszy, niż wskazują badania prowadzone w warunkach laboratoryjnych. Dobrze ilustrują to obserwacje poczynione na ludziach w naturalnym otoczeniu.
Mocne słońce i umiarkowany filtr: czy poziom witaminy D3 rośnie?
Tak. W badaniu z udziałem polskich ochotników, którzy spędzili tydzień urlopu na Teneryfie przy bardzo wysokim indeksie UV, filtr SPF 15 nakładano prawidłowo, w ilości chroniącej przed oparzeniem. Mimo to stężenie 25(OH)D3 wyraźnie wzrosło, w zależności od preparatu o około 13 do 19 nmol/L (Young i wsp., 2019).
Do podobnych wniosków prowadzi starsze badanie australijskie o charakterze randomizowanym. W trakcie lata filtr o wskaźniku SPF 17 dał wzrost poziomu witaminy D niemal identyczny jak placebo, bez przypadków niedoboru (Marks i wsp., 1995). Przy silnym słońcu umiarkowana fotoprotekcja chroniła skórę, lecz nie zatrzymywała syntezy witaminy D3.
Czy całoroczne stosowanie wysokiego SPF obniża poziom witaminy D?
W dużym, randomizowanym badaniu populacyjnym Sun-D codzienne stosowanie filtra SPF 50+ przez około rok wiązało się ze stężeniem 25(OH)D niższym średnio o 5,2 nmol/L w porównaniu z osobami sięgającymi po filtr według uznania. W grupie konsekwentnie stosującej wysoką ochronę niedobór witaminy D występował częściej (45,7 procent wobec 36,9 procent). Autorzy zwracają uwagę, że regularni użytkownicy wysokiego SPF mogą wymagać suplementacji (Tran i wsp., 2025).
Warto podkreślić, że nawet w tym przypadku nie chodzi o całkowite zablokowanie syntezy, lecz o jej stopniowe ograniczenie kumulujące się w czasie.
Dlaczego wyniki badań nad filtrami i witaminą D bywają rozbieżne?
Decyduje dawka promieniowania UVB faktycznie docierającego do skóry, a nie samo użycie filtra. Składają się na nią trzy czynniki.
Wysokość ochrony i sposób aplikacji. Im wyższy wskaźnik SPF oraz im grubsza warstwa preparatu, tym mniej UVB przenika do skóry. W eksperymencie, w którym kontrolowano grubość nałożonej warstwy, produkcja witaminy D rosła w miarę zmniejszania ilości filtra (Faurschou i wsp., 2012).
Rzeczywiste nawyki. Na co dzień nakładamy filtr cieńszą warstwą niż w teście SPF, dlatego realna ochrona, a wraz z nią ograniczenie UVB, jest mniejsza, niż wynikałoby z deklarowanego wskaźnika.
Czas ekspozycji. Tydzień intensywnego słońca to nie to samo co cały rok systematycznej, wysokiej ochrony, ponieważ efekt sumuje się dopiero w dłuższej perspektywie.
Spójny przegląd dostępnych danych pokazuje, że w badaniach eksperymentalnych filtr ogranicza syntezę, natomiast w badaniach terenowych z umiarkowanym SPF zwykle nie obserwowano istotnego spadku 25(OH)D (Neale i wsp., 2019).
Dlaczego Polacy mają niedobór witaminy D3 mimo słonecznego lata?
Ponieważ problemem nie jest filtr, lecz nasza szerokość geograficzna i tryb życia. Przez około pół roku promieniowanie UVB w Polsce jest zbyt słabe, aby skóra wytworzyła wystarczającą ilość witaminy D3. Do tego dochodzi praca i odpoczynek głównie pod dachem oraz odzież zasłaniająca skórę. W badaniu na Teneryfie grupa, która pozostała w domu na szerokości zbliżonej do Wrocławia, czyli około 52°N, w ciągu jednego tygodnia witaminę D3 nawet utraciła. Szacuje się, że niedobór dotyczy nawet 9 na 10 Polaków.
Jak suplementować witaminę D3 u dorosłych w Polsce?
Zgodnie z aktualnymi wytycznymi dla Polski u zdrowego dorosłego, który nie spełnia warunków skutecznej syntezy skórnej, zaleca się przyjmowanie 1000–2000 IU cholekalcyferolu na dobę przez cały rok. Docelowe stężenie 25(OH)D powinno mieścić się w zakresie 30–50 ng/ml (Kuciński i wsp., 2023, na podstawie wytycznych Płudowski i wsp., 2023). U osób z otyłością oraz u seniorów dawki bywają wyższe, dlatego najlepiej ustalić je indywidualnie z lekarzem, optymalnie po oznaczeniu stężenia 25(OH)D we krwi.
Czy trzeba wybierać między ochroną skóry a witaminą D3?
Nie, to fałszywa alternatywa. Rezygnacja z filtra w imię witaminy D zwiększa ryzyko oparzeń, fotostarzenia i nowotworów skóry, a spodziewana korzyść pozostaje niepewna i w polskim klimacie i tak niewystarczająca. Znacznie bezpieczniejsze oraz skuteczniejsze jest połączenie dwóch działań: chroń skórę filtrem, a witaminę D3 uzupełniaj suplementem.
Jeśli chcesz dobrać fotoprotekcję i pielęgnację do swojego typu skóry oraz zaplanować profilaktykę fotostarzenia, umów konsultację w Dermamed.
Powiązane artykuły
Jeżeli temat fotoprotekcji Cię zainteresował, sięgnij po nasze pozostałe materiały. O bezpiecznym korzystaniu z zabiegów laserowych w sezonie letnim piszemy w tekście Laser latem. Mechanizmy starzenia skóry wywołanego światłem omawiamy w artykule Fotostarzenie. Możliwości regeneracji skóry po ekspozycji na słońce przybliża wpis Fotoodmładzanie światłem szerokopasmowym IPL. Zasady ochrony skóry po zabiegach przedstawiamy w opracowaniu Fotoprotekcja po zabiegach laserowych, a stanowisko naszych specjalistów wobec filtrów znajdziesz w tekście Opinia lekarzy o SPF.
Najczęstsze pytania
Czy filtr SPF 50 całkowicie blokuje witaminę D3?
Nie. Filtr ogranicza dawkę UVB, lecz przy realnym sposobie nakładania część promieniowania i tak dociera do skóry. Przy bardzo wysokim, codziennym oraz długotrwałym stosowaniu stężenie 25(OH)D może jednak spadać, dlatego warto rozważyć suplementację.
Czy lepiej opalać się bez filtra, aby mieć więcej witaminy D?
Nie jest to zalecane. Ryzyko oparzeń i fotostarzenia przewyższa niepewną korzyść, a w polskim klimacie skóra przez większą część roku i tak nie wytworzy wystarczającej ilości witaminy D3.
Ile witaminy D3 powinien przyjmować dorosły w Polsce?
Najczęściej 1000–2000 IU na dobę przez cały rok, gdy synteza skórna jest niewystarczająca. Dokładną dawkę ustala lekarz, optymalnie po badaniu stężenia 25(OH)D.
Jaki jest prawidłowy poziom witaminy D we krwi?
Za pożądane uznaje się stężenie 25(OH)D w zakresie 30–50 ng/ml.
Bibliografia
Young AR, et al. Br J Dermatol. 2019 (PMID 31069787)
Marks R, et al. Arch Dermatol. 1995 (PMID 7726582)
Tran V, et al. The Sun-D Trial. Br J Dermatol. 2025 (PMID 40927943)
Faurschou A, et al. Br J Dermatol. 2012 (PMID 22512875)
Neale RE, et al. Br J Dermatol. 2019 (PMID 30945275)
Kuciński J, et al. Med Og Nauk Zdr. 2023;29(4):277–282
Płudowski P, et al. Nutrients. 2023;15(3):695
Autor i nadzór merytoryczny: prof. dr hab. n. med. Paweł Surowiak, specjalista w dziedzinie medycyny estetycznej, założyciel i dyrektor merytoryczny Centrum Medycyny Estetycznej Dermamed.
Disclaimer: Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnego zalecenia dotyczącego suplementacji. Decyzję o dawce witaminy D3 należy podjąć po konsultacji z lekarzem, najlepiej w oparciu o oznaczenie stężenia 25(OH)D. Informacje nie zastępują wizyty u specjalisty.
